Μελέτες έχουν δείξει πως οι άνθρωποι με υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη έχουν καλύτερη ψυχική υγεία,  μεγαλύτερη επαγγελματική επιτυχία και την ικανότητα να χτίζουν δυνατές και επιτυχημένες σχέσεις που ευδοκιμούν. Η συναισθηματική νοημοσύνη είναι επίσης ένα από τα μεγαλύτερα όπλα μας στη μάχη κατά της μοναξιάς καθώς μας βοηθάει να κατανοήσουμε καλύτερα τα συναισθήματα μας και να τα διαχειριζόμαστε, να καταλαβαίνουμε καλύτερα τους άλλους και να είμαστε σε θέση να αλληλοεπιδρούμε θετικά μαζί τους.

Το καλό είναι πως η συναισθηματική νοημοσύνη δεν είναι κάτι στατικό, αλλά μπορεί να αναπτυχθεί με καθημερινές πρακτικές και εξάσκηση. Σε αυτό το άρθρο, θα δούμε κάποιους απλούς και πολύ αποτελεσματικούς τρόπους για να αναπτύξουμε την συναισθηματική μας νοημοσύνη, ώστε να βελτιώσουμε την ποιότητα της ζωής μας. Πριν δούμε τις πρακτικές ασκήσεις, είναι καλό να αναλύσουμε ένα μοντέλο που μας εξηγεί πως διαμορφώνονται τα συναισθήματα μας έτσι ώστε να τα κατανοήσουμε καλύτερα και να μπορούμε να εφαρμόζουμε αυτές τις πρακτικές ασκήσεις πιο εύκολα και αποτελεσματικά.

Πώς διαμορφώνονται τα συναισθήματα μας;

Τα συναισθήματα μας εξαρτώνται από τρία παράγοντες:

  1. Τις σκέψεις μας (που εστιάζουμε την προσοχή μας.)
  2. Το λεξιλόγιο μας (πώς ερμηνεύουμε όσα βιώνουμε.)
  3. Τη φυσιολογία μας (τη στάση του σώματος μας, τις εκφράσεις του προσώπου μας και την αναπνοή μας.)

1. Η εστίαση μας.

Το που εστιάζουμε την προσοχή μας σε μια κατάσταση, καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το συναίσθημα που θα βιώσουμε, έτσι δεν είναι; Αν για παράδειγμα εστιάσουμε στα αρνητικά στοιχεία μιας κατάστασης, το πιθανότερο είναι πως θα βιώσουμε κάποιο αρνητικό συναίσθημα όπως το άγχος, η στεναχώρια και η μοναξιά. Αν εστιάσουμε στα θετικά στοιχεία μιας κατάστασης, το πιθανότερο είναι πως θα βιώσουμε κάποια θετικά συναισθήματα όπως η χαρά, η ηρεμία και η αυτοπεποίθηση. Συμφωνείτε;

2. Το λεξιλόγιο μας.

Όλα όσα βιώνουμε συναισθηματικά, ερμηνεύονται από τις λέξεις που χρησιμοποιούμε. Άλλη συναισθηματική κατάσταση προκαλεί η λέξη “λάθος” και άλλη προκαλεί η λέξη “καταστροφή”, έτσι δεν είναι; Ανάλογα με την ένταση που έχει η κάθε λέξη για τον καθένα μας, μας προκαλεί και διαφορετικά συναισθήματα. Αν αλλάξουμε τις λέξεις που χρησιμοποιούμε για να ερμηνεύσουμε μια κατάσταση αλλάζουμε και το συναίσθημα που μας προκαλεί αυτή η κατάσταση.

3. Η φυσιολογία μας.

Η φυσιολογία είναι ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούμε το σώμα μας. Η ένταση, η στάση του σώματος μας, οι εκφράσεις του προσώπου μας και η αναπνοή μας. Η φυσιολογία επηρεάζει τη συναισθηματική μας κατάσταση πολύ περισσότερο από όσο πιστεύουμε. Για παράδειγμα, σκεφτείτε έναν άνθρωπο ο οποίος είναι αγχωμένος. Μπορείτε να μαντέψετε πως είναι η φυσιολογία του; Μήπως έχει τους ώμους κυρτούς, το κεφάλι κάτω, το στήθος μέσα, δε χαμογελάει και αναπνέει πολύ γρήγορα και ρηχά; Επίσης, μπορείτε να μαντέψετε πως είναι η φυσιολογία ενός ανθρώπου ο οποίος είναι χαρούμενος; Μήπως είναι ευθυτενής, έχει το κεφάλι ψηλά, χαμογελάει και αναπνέει σταθερά;

Όταν κάνω αυτές τις ερωτήσεις σε σεμινάρια, όλοι συμφωνούν και δίνουν τις ίδιες απαντήσεις. Γιατί; Γιατί το σώμα και το μυαλό είναι αλληλοσυνδεόμενα μέρη του ίδιου συστήματος και το ένα επηρεάζει το άλλο. Όλες οι σκέψεις, οδηγούν σε ένα συναίσθημα και το συναίσθημα οδηγεί σε μια φυσιολογία και το αντίστροφο. Η ερώτηση που προκύπτει είναι πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτήν τη γνώση για να αναπτύξουμε τη συναισθηματική μας νοημοσύνη.

Πώς αναπτύσσουμε την αυτεπίγνωση μας;

Η συναισθηματική μας κατάσταση είναι το αποτέλεσμα αυτών των τριών λειτουργιών και επηρεάζεται από αυτές συνέχεια. Για να αναπτύξουμε λοιπόν την αυτεπίγνωση μας που αποτελεί τον πρώτο πυλώνα της συναισθηματικής νοημοσύνης, μπορούμε να εξασκηθούμε στην παρατήρηση αυτών των τριών λειτουργιών.

Ανά τακτά χρονικά διαστήματα (μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και κάποια εφαρμογή ειδοποιήσεων για να μας το θυμίζει), παρατηρούμε:

  1. Που εστιάζουμε την προσοχή μας.
  2. Τι λέξεις χρησιμοποιούμε για να ερμηνεύσουμε την κατάσταση.
  3. Πως είναι η φυσιολογία μας.

Μαθαίνοντας να παρατηρούμε αυτές τις τρεις λειτουργίες τακτικά, αρχίζουμε να μαθαίνουμε καλύτερα τον εαυτό μας και τι μας προκαλεί κάποια συναισθήματα. Για παράδειγμα, ίσως παρατηρήσουμε πως εστιάζουμε διαρκώς σε κάποια γεγονότα και αυτά μας προκαλούν άγχος, πως χρησιμοποιούμε λέξεις με πολλή ένταση και αυτό δυσχεραίνει την κατάσταση και πως η φυσιολογία μας προάγει κάποια συγκεκριμένα συναισθήματα.

Στην πράξη: Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε κάποια εφαρμογή ειδοποιήσεων (π.χ random alarm) και όταν αυτό χτυπάει, να παρατηρούμε αυτές τις τρεις λειτουργίες. Με την εξάσκηση θα αρχίσουμε να αποκτούμε περισσότερη αυτεπίγνωση και να κατανοούμε καλύτερα τον εαυτό μας.

Πώς αναπτύσσουμε την ικανότητα της αυτοδιαχείρισης.

Μάθαμε παραπάνω πως οι τρεις διεργασίες δηλαδή οι σκέψεις, το λεξιλόγιο και η φυσιολογία μας είναι οι τρεις παράγοντες που καθορίζουν τη συναισθηματική μας κατάσταση. Αλλάζοντας αυτές τις τρεις διεργασίες ή ακόμα και μία από αυτές, μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο που αισθανόμαστε ανά πάσα στιγμή. Για παράδειγμα, έχετε δει ποτέ κάποιον ο οποίος βιώνει το συναίσθημα του φόβου να κάνει εκείνη τη στιγμή θετικές σκέψεις, να χρησιμοποιεί ενδυναμωτικό λεξιλόγιο, να είναι ευθυτενής και να χαμογελάει; Ή μήπως κάποιον ο οποίος νιώθει αυτοπεποίθηση να σκέφτεται πως τα πράγματα δε θα πάνε καλά, να τρέμει και να είναι μαζεμένος; Πιστεύω πως όχι. Αυτό μας δείχνει πως δε μπορούμε να βιώσουμε ένα συναίσθημα χωρίς οι σκέψεις, το λεξιλόγιο και η φυσιολογία μας να το υποστηρίζουν. Αν λοιπόν αλλάξουμε έναν από αυτούς τους τρεις παράγοντες, θα αλλάξουμε και το συναίσθημα το οποίο βιώνουμε.

Στην πράξη:

Μπορούμε να αλλάξουμε τη συναισθηματική και ψυχολογική μας κατάσταση ανά πάσα στιγμή αλλάζοντας:

  1. Φυσιολογία + αναπνοή
  2. Εστίαση
  3. Λεξιλόγιο

Αναπνέουμε βαθιά και σταθερά, αλλάζουμε τη στάση του σώματος μας ώστε να ταιριάζει με το συναίσθημα που θέλουμε να βιώσουμε, εστιάζουμε στα θετικά και όλο αυτό το αποτυπώνουμε με ενδυναμωτικές λέξεις. Θα εκπλαγείτε από το πόσο γρήγορα μπορεί να αλλάξει η συναισθηματική σας κατάσταση.

Πώς αναπτύσσουμε την ικανότητα της ενσυναίσθησης και τις κοινωνικές μας δεξιότητες.

Μπορούμε να αναπτύξουμε την ικανότητα της ενσυναίσθησης και τις κοινωνικές μας δεξιότητες εξασκώντας της παρακάτω πρακτικές ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Με την πάροδο του χρόνου θα παρατηρήσουμε πως η ικανότητα να καταλάβουμε τα συναισθήματα των άλλων γίνεται ολοένα και καλύτερη, όπως και η ικανότητα μας να αλληλοεπιδρούμε θετικά με τους άλλους.

  1. Συζητώντας με άλλους ανθρώπους.Μπορεί να μοιάζει προφανές, όμως πολλές φορές αποφεύγουμε να συζητήσουμε με άλλους ανθρώπους. Πρέπει να αναπτύξουμε τη συνήθεια να ανοίγουμε νέες συζητήσεις, χωρίς περισπασμούς όπως το κινητό τηλέφωνο ή την τηλεόραση και να αφοσιωνόμαστε στη συζήτηση μας δίνοντας στον άλλο άνθρωπο την αναπόσπαστη προσοχή μας.
  2. Παρατηρώντας τη γλώσσα του σώματος. Η φυσιολογία δηλαδή η στάση του σώματος είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη συναισθηματική μας κατάσταση. Προσπαθώντας λοιπόν να παρατηρήσουμε τη γλώσσα του σώματος των άλλων ανθρώπων, το καθιστά πιο εύκολο για εμάς να καταλάβουμε πως νιώθουν.
  3. Εξασκώντας την ενεργή ακρόαση.Ενεργή ακρόαση σημαίνει να ακούμε το συνομιλητή μας χωρίς κάτι άλλο να μας αποσπά την προσοχή και κάνοντας του περισσότερες ερωτήσεις. Κάνοντας ερωτήσεις δείχνουμε πραγματικό ενδιαφέρον στο συνομιλητή μας και τον βοηθάμε να ανοιχτεί ακόμα περισσότερο δίνοντας μας την ευκαιρία να εξασκήσουμε την ενσυναίσθηση μας και να δημιουργήσουμε υγιείς σχέσεις.
  4. Εξασκώντας τις επικοινωνιακές μας δεξιότητες.Για να μπορέσουμε να επηρεάσουμε έναν άνθρωπο πρέπει να του μιλήσουμε. Ο τρόπος με τον οποίο θα του μιλήσουμε και οι λέξεις που θα χρησιμοποιήσουμε είναι καίριας σημασίας ώστε να τον επηρεάσουμε θετικά. Είναι εξαιρετικά σημαντικό λοιπόν να εξασκούμε συχνά τις επικοινωνιακές μας δεξιότητες και να τις βελτιώνουμε.

Όπως όλες οι ικανότητες, έτσι και αυτές που μάθαμε σήμερα χρειάζονται εξάσκηση για να τις υιοθετήσουμε και να μπορούμε να τις αξιοποιήσουμε καθημερινά. Βρείτε λίγο χρόνο μέσα στην ημέρα ώστε να κάνετε εξάσκηση. Όταν κάποιος μαθαίνει να κάνει ποδήλατο πόσες φορές πέφτει μέχρι να καταφέρει να βρει την ισορροπία του; Προσωπικά, έπεσα παραπάνω από είκοσι φορές μέχρι να τα καταφέρω και το ίδιο πιστεύω πως συμβαίνει με τους περισσότερους. Γιατί όμως οι περισσότεροι άνθρωποι ξέρουν να κάνουν ποδήλατο; Διότι δεν τα παράτησαν με μερικές πτώσεις. Συνέχισαν να προσπαθούν μέχρι να τα καταφέρουν. Το ίδιο συμβαίνει και με αυτές τις ικανότητες. Πρέπει να συνεχίσουμε να προσπαθούμε και να τις εξασκούμε μέχρι να τις κάνουμε δικές μας, διότι αυτές οι ικανότητες είναι καίριας σημασίας για την ψυχική μας υγεία και τις υγιείς σχέσεις.